Η άσηπτη νέκρωση της κεφαλής του μηριαίου (στα αγγλικά avascular necrosis – AVN) είναι μια σοβαρή πάθηση κατά την οποία η αιμάτωση της μηριαίας κεφαλής μειώνεται ή διακόπτεται, με αποτέλεσμα τη νέκρωση του οστού.

Τι είναι η άσηπτη νέκρωση;
Πρόκειται για μη λοιμώδη νέκρωση (δηλαδή όχι από βακτήρια), που προκαλείται από ισχαιμία στην περιοχή της μηριαίας κεφαλής. Αν δεν διαγνωστεί έγκαιρα, μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση της κεφαλής και δευτερογενή οστεοαρθρίτιδα.

Αίτια και προδιαθεσικοί παράγοντες
Η αιτιολογία είναι συχνά πολυπαραγοντική. Οι πιο συχνοί παράγοντες περιλαμβάνουν:

Ιατρικοί:
– Μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών (π.χ. για άσθμα, αυτοάνοσα)

– Κατάχρηση αλκοόλ

– Δρεπανοκυτταρική αναιμία

– Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ)

– Μεταμόσχευση οργάνων

– Νόσος Gaucher

– Αυτοάνοσες ή αιματολογικές παθήσεις

Μηχανικοί:
– Τραυματισμός (π.χ. κάταγμα αυχένα μηριαίου ή εξάρθρημα ισχίου)

Άγνωστη αιτιολογία:
Σε ποσοστό 20–30% των περιπτώσεων παραμένει ιδιοπαθής

Συμπτώματα
Στα πρώτα στάδια μπορεί να είναι ασυμπτωματική. Καθώς εξελίσσεται, εμφανίζονται:

– Πόνος στη βουβωνική χώρα ή στον γλουτό

– Πόνος με την κίνηση ή τη φόρτιση

– Χωλότητα

– Μείωση του εύρους κίνησης

– Σε προχωρημένα στάδια: πόνος και σε ηρεμία

Διάγνωση
Απεικονιστικός έλεγχος:
– Ακτινογραφία: μπορεί να είναι φυσιολογική στα αρχικά στάδια.

– Μαγνητική τομογραφία (MRI): είναι η πιο ευαίσθητη και μπορεί να ανιχνεύσει πρώιμα στάδια AVN.

– Σπινθηρογράφημα (παλαιότερη μέθοδος) 

Στάδια

Στάδιο Ι: Κανονική ακτινογραφία – μόνο η MRI δείχνει αλλοιώσεις

Στάδιο ΙΙ: Οστεοσκλήρυνση ή κύστεις, χωρίς κατάρρευση

Στάδιο ΙΙΙ: Κατάρρευση μηριαίας κεφαλής (“crescent sign”)

Στάδιο IV: Αρθρίτιδα και παραμόρφωση της άρθρωσης

Θεραπεία
Συντηρητική (στα πρώιμα στάδια):
– Περιορισμός φόρτισης με βακτηρίες/πατερίτσες

– Αντιφλεγμονώδη

– Διφωσφονικά (π.χ. alendronate – αντικείμενο μελέτης)

– Φυσικοθεραπεία

Χειρουργική:
Στάδια I–II:
Αποσυμπιεστική διάτρηση (core decompression): αφαιρείται τμήμα του νεκρωτικού οστού για να ελαττωθεί η ενδοοστική πίεση και να προαχθεί η αναπαραγωγή αγγείων.

Στάδιο II–III:
Οστική μεταμόσχευση (π.χ. μηριαίος κνημιαίος μόσχος)

Οστεοτομίες: για αλλαγή της φόρτισης σε υγιές σημείο της κεφαλής

Προχωρημένα στάδια (III–IV):
Ολική αρθροπλαστική ισχίου: αντικατάσταση της άρθρωσης με τεχνητή πρόθεση – εξαιρετικά αποτελέσματα

Πρόγνωση
Η πρόγνωση εξαρτάται από:

– Το μέγεθος της νέκρωσης

– Το στάδιο κατά τη διάγνωση

– Τη συνεργασία του ασθενούς στη θεραπεία

Αν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα, η καταστροφή της άρθρωσης μπορεί να αποφευχθεί.